Nếu có cơ hội nhìn lại mô tả công việc trên các bản tin tuyển dụng Kỹ sư Tự động hóa công nghiệp trong vòng 10 năm lại đây anh em có thể thấy một sự chuyển dịch rõ rệt. Hồi xưa, Kỹ sư Tự động hóa công nghiệp sẽ đóng chặt xoay quanh là PLC, HMI hoặc pro hơn nữa là SCADA. Tuy nhiên cùng vợi sự phát triển nhanh đến mức đột biến từ các cuộc cách mạng công nghiệp không khó để nhận ra có một sự chuyển dịch đáng kể “role” của một Kỹ sư Tự động hóa.
Ngày nay, một kỹ sư động hóa đống vai trò như một người người bắt cầu giữa tầng hiện trường (Field level) và tầng số hóa (Digitalization level). Một kỹ sư tự động hóa phải làm việc từ những hệ truyền thống như hệ thống điện và thiết bị đo, PLC và SCADA đến các hệ thống hiện đại như robot, mạng công nghieepj, IT-OT, dữ liệu sản xuất, MES và các công cụ phân tích nâng cao và gần đây nhất là AI. Tự động hóa đã trở thành một hệ thống đa lớp, đòi hỏi kiến thức rộng và sâu hơn rất nhiều.
Vì vậy, việc thiếu hụt kỹ sư tự động hóa không phải do không có người học, mà do ngày càng ít người đáp ứng được yêu cầu thực tế của công việc.
Vấn đề không chỉ nằm ở tư duy của sinh viên hay kỹ sư tự động hóa, mà còn xuất phát từ chính góc nhìn của doanh nghiệp. Trong thực tế vận hành, nhiều tổ chức vẫn tiếp cận tự động hóa theo cách cũ. Một kỹ sư tự động hóa thường bị kỳ vọng gánh vác toàn bộ các công việc liên quan đến “máy móc và phần mềm”: từ duy trì dây chuyền cũ hoạt động 24/7, hiệu chuẩn thiết bị đo, xử lý sự cố mạng, cho đến làm báo cáo dữ liệu, xây dựng dashboard hay triển khai hệ thống MES.
Những đầu việc này thoạt nhìn có vẻ đơn giản, nhưng thực chất tiềm ẩn nhiều rủi ro, áp lực và trách nhiệm lớn, đòi hỏi kiến thức đa lĩnh vực và kinh nghiệm thực tế sâu.
Khi kỳ vọng không đi cùng nguồn lực và cơ chế phù hợp, hệ quả tất yếu là quá tải. Không ít kỹ sư tự động hóa rơi vào trạng thái kiệt sức sau một thời gian ngắn. Trong ngành vẫn hay truyền tai nhau rằng, một kỹ sư tự động hóa vào nhà máy thường chỉ trụ được 02 năm trước khi tìm một môi trường khác. Đó không phải vì họ thiếu cam kết, mà vì họ không nhìn thấy con đường phát triển rõ ràng.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở con người, mà nằm ở cách tổ chức. Tự động hóa cần được nhìn nhận như một lĩnh vực chuyên sâu, có giá trị chiến lược dài hạn. Doanh nghiệp cần tách bạch rõ giữa bảo trì, IT và tự động hóa; đồng thời xây dựng các vai trò chuyên môn thay vì gom tất cả vào một vị trí “làm được mọi thứ”. Khi mỗi kỹ sư được tập trung vào đúng thế mạnh của mình, hiệu quả và sự gắn bó sẽ đến một cách tự nhiên.
Cuối cùng, tương lai của sản xuất không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mới, mà còn phụ thuộc vào cách chúng ta đối xử với những người vận hành và phát triển công nghệ đó. Nếu tư duy về tuyển dụng, phân công và đãi ngộ không thay đổi, bài toán thiếu hụt kỹ sư tự động hóa giỏi sẽ còn kéo dài — và cái giá phải trả sẽ ngày càng lớn.
📚Nguồn tham khảo: Bài viết được đúc rút từ nhiều góc nhìn và trải nghiệm thực tế của các kỹ sư, chuyên gia trong lĩnh vực tự động hóa, đồng thời được tác giả chọn lọc và tổng hợp lại.